30 avr. 2009

Kiam nomo estas grava

Tio estas interesa kaj samtempe timiga, ke ĝis la pasinta semajno mi ne sciis en la angla lingvo la vorto 'swine' signifas porkon (mi ĉiam aŭdis kaj legis pig). Okaze de la lastatempa mondvastiĝonta epidemio de gripo, tiel ŝajnas, ke tie estas ankaŭ batalo por nomo. Fakuloj ĉefe nomas epidemiojn de gripo laŭ nomo de viruso kiu kaŭzas ilin. Ekzemple H5N1 estas nomo de viruso kiu kaŭzis la epidemion de la birdogripo (en. Avian Influenza, Bird Flu). La publiko tamen ofte uzas nomon de specio el kiu iu gripa viruso venas (ekz. birdodevena aŭ birdogripo) sed ankaŭ iam uzas nomon kombinita de nomo de lando en kiu la epidemio aperis aŭ en kiu la epidemio kaŭzis morton de granda nombro da homoj. Ekzemple la epidemio en 1918 nomiĝis hispana gripo (en. Spanish Flu, fr. grippe espagnole) ĉar epidemio kiu fakte estis originita en Usono kaj unue transportita al Francio en Eŭropo, nur en Hispanio kaptis atenton de la amaskomunikiloj (dum la unua mondmilito amaskomunikiloj en Usono kaj Francio kiuj militis ne povis libere eldoni novaĵojn pri la epidemio).

Lastatempa epidemio estas kaŭzinta interesan debaton pri sia nomo. Israelo preferas ne uzi la nomon de porkodevena gripo ĉar porko ne estas 'cosher' (laŭ juda religio pura). Ankaŭ agrikulturistoj preferas, ke oni ne uzu tiun nomon ĉar asociante la nomon kun porko, homoj timas manĝi porkaĵojn (kvankam risko de infektiĝo per la gripo pro manĝado de porka viando estas nul). Meksikanoj ankaŭ petas, ke oni nomu la malsanon meksika gripo. Tiel nur restas la ebleco nomi ĝin gripo kaŭzita per viruso H1N1.

27 avr. 2009

Nova scienca revuo en Esperanto

Kiel mi antaŭe estas skribinta (tie kaj ĉi-tie), mi opinias, ke kompare al aliaj kampoj de la homaraj agagoj, scienca literaturo en Esperanto estas kruele magra. Longtempe klopodoj en ĉi tereno estis koncentritaj ĉirkaŭ surpapera revuo de la Internacia Scienca Asocio Esperantista (ISAE) kiu nomiĝis Scienca Revuo. Sur la interreto tiuj klopodoj ĉefe okazis en formo de artikoloj en STEB (kies formon mi ne ŝatas) kaj instrumaterialoj de la Akademio Internacia por Sciencoj (AIS-Sanmarino).

Lastatempe aperis la unua eldono de la interreta revuo Teleskopo kiu povas esti signo de nova komenco por verki altnivelajn sciencaj artikolojn en Esperanto. Kompreneble tio estas nur komenco kaj ni devas vidi, ke kio okazos estontece. Mi mem estas ege entuziasma por kontribui skribaĵojn en ĝi. Ni vidos, se mia laborokupo permesos min.

26 avr. 2009

Mortiga epidemio

Dum lastaj tagoj oni pli kaj pli aŭdas pri epidemio de porkodevena gripo kiu bedaŭrinde estas jam kaŭzinta morton de kelkdeko da homoj en Meksikio. Hodiaŭ Usono kaj Kanado ankaŭ konfirmis infektiĝon de siaj loĝantoj per tiu formo de gripo, kvankam tiel ŝajnas, ke en tiuj du landoj la infekto (ĝis nun) ne estas severa kaj ne estas vivominacanta.

Kvankam la evento estas bedaŭrinda tamen ankoraŭ eblas lerni ion novan. Ekzemple mi ne sciis, ke la tutmonda organizaĵo por sanzorgo (en. World Health Organization - WHO) konsideras 6 nivelojn por indiki severecon de epidemioj. Pri la lastatempa porkodevena gripo nun ni estas en la fazo 3.

Ankaŭ en Esperanto ni uzas la vorton epidemio. En la angla lingvo ekzistas tri diversaj vortoj kiuj aludas al tri malsamaj okazaĵoj;
Endemic: estas okazo de malsano kiu regule kaj ne tiom severe okazas en limigita regiono de la mondo (kiel malario kiu estas ĉefe limigita al Afriko).
Epidemic: Kiu estas disvatigita malsano.
Pandemic: Kiam epidemio disvastiĝas al multaj partoj de la mondo oni nomas ĝin pandemic.

Por mi estos interesa scii, ke kiel kontraŭuloj de la teorio de evoluo volas priklarigi aperon de novaj virusoj de gripo!

23 avr. 2009

Humuraĵo

La unua viro: Ve! Mia edzino prenis tuton de miaj posedaĵoj kaj forlasis min.
La dua viro: Vi estas feliĉa. Mia edzino prenis tuton de miaj posedaĵoj kaj ne forlasis min!

Pri la estonteco de la homaro


Ho! Tio estas granda inventaĵo (la filmo estas en la angla lingvo)! Braaavvvoooo!

21 avr. 2009

Konvena respondo

Mi ne komprenas kialon de tiom da bruo ĉirkaŭ respondo kiun Miss-Kalifornio donis al demando kaj laŭ mia opinio tiu respondo estis tute racia, honesta kaj konvena. Ŝia respondo estis en tute mala direkto komapre al respondo de Miss-Sud-Karolino en 2007 (respondo de tiu lasta sinjorino pri kapablo de usonanoj por montri landon sur mapo estis tute nesencohava).

Kiam oni demandis la Miss-Kalifornion pri ŝia opinio rilate kunedziĝon de samseksemuloj ŝi respondis, "Mi opinias, ke kunedziĝo [geedziĝo] devas esti inter viro kaj virino". Tio estas tute honesta opinio de tiu sinjorino (miaopinie tute respektebla). Kompreneble samseksemuloj (kelkaj el ili estas miaj amikoj) eble protestos, ke tio estas kontraŭ homaj rajtoj de samseksemuloj. Mi tamen ne opinias tiel.

Ŝi dum la sama respondo aldonas, "Ni vivas en lando en kiu oni rajtas elekti inter kunedziĝo de samseksemuloj aŭ malsamseksemuloj". Kompreneble ŝi celis nereligian kuniĝon (en. civil union) kiun leĝoj de multaj okcidentaj landoj permesas. Ankaŭ ŝi petas, ke oni ne konsideru ŝian respondon kiel atako al samseksemuloj (ŝi diras "No offence to anybody out there, but that's how I was raised"). Mi vidas nenian problemon se homoj diras, ke religia geedziĝo devas esti konservita por malsamseksaj paroj, ĝis tiam kiam tiuj homoj ne admonos bruligadon, batadon aŭ senigadon de samseksemuloj je iliaj rajtoj.

Ankaŭ miaopinie eklezio tute rajtas insisti pri tradicia senco de la religia geedziĝo (se ĝi deziras fari tion tio miaopinie estas rajto de religia aŭtoritato). Ĉiuokaze mi opinias, ke la respondo de Miss-Kalifornio estis honesta kaj konvena.

19 avr. 2009

Vera kaj fikcia

Min interesas efikoj de medioj sur percepto de la publiko rilate sciencon. Min interesas kiel filmoj, literaturaĵoj kaj aliaj kulturaj kreaĵoj povas influi entuziasmon de la publiko aŭ ĉe socio krei miskomprenojn pri sciencaj temoj. Kiam mi parolas pri la publiko, tiu publiko povas ankaŭ inkludi fakulojn de diversaj branĉoj de la scienco. Iam mi legis skribaĵojn de komputilisto kiu ne sciante la plej bazajn konceptojn de la biologio argumentis kontraŭ teorio de la biologia evoluo. Unu el niaj kolegoj kvankam bone konas la medicinan fizikon, sed ne povas akcepti rolon de la homara agado sur klimatoŝanĝo.

La fikciaj filmoj, tv-serioj kaj rakontoj povas grave influi niajn perceptojn rilate potencojn kaj nekapablecojn de la scienco. Se iam kelkaj el ili kaŭzas miskomprenon pri la menciitaj temoj, tiam la socio povas agi malutile kaj noce. Tio precipe pli severe okazas kiam okazaĵoj de la filmo ne rekoniĝas malsimilaj de la realo. Ekzemple kiam mi rigardas la tv-seriojn franĝo, Stargate SG-1, Dosieroj iks k.s. mi scias, ke ili klare estas fikciaj. Sed precipe pri detektivaj kaj prikrimaj tv-serioj tia rekonado ne ĉiam facile eblas.

Interesa ekzemplo de tia miskompreno kaj konfuzo estas la tv-serio CSI (en. Crime Scene Investigation). Ĝi estas populara tv-serio kiu temas pri laboro de tiu branĉo de la polico kiu per sciencaj metodoj enketas materiajn indikojn de krimoj kaj deliktoj kaj helpas policon por trovi krimulojn (iam tio estas laboro de iu branĉo de polico kaj iam polico uzas servojn de sciencaj laboratorioj kiuj ne estas parto de ĝi). Kvankam la produktantoj de la tv-serio uzas konsilojn de veraj krimo-enketistoj, sed por plividebligi iliajn metodojn sur la televidilo ili devas ŝanĝi multajn detalojn de tiuj metodoj. Tiel la tv-serio kreas miskomprenon rilate veran laboron de polico kaj krimo-enketistoj.

Du tagoj antaŭ mi spektis la dokumentan filmon kiu montris diferencojn inter la tv-serio kaj la vera laboro de polico (ĝia angla titolo estis; THS Investigates: The Real Life CSI). En tiu filmo oni insistis, ke ekzemple ne ĉiam eblas trovi fingro-spurojn, DNA-o ne estas centprocenta indiko. Oni devas regule averti la publikon pri supraj faktoj. Precipe en jursistemoj kie ĵurio el la publiko decidas pri sorto de akuzitoj.

Ekzemploj pri efiko de la tv-serio CSI (en. CSI effect) estas pluraj; ekzemple en la menciita dokumenta filmo viktimo protestis al polico, ke ili ne korekte faras sian laboron ĉar en la tv-serio CSI oni aliel faras enketon! Aŭ ekzemple kiam ĵurio tro apogas sur valoro de DNA-o por konkludi kulpon de la akuzitoj.

Antaŭ nelonge en Ontario perdiĝis knabineto 8-jara. Post enketo polico trovis videon de sekureca kamerao kiu montris, ke la knabineto eliris el sia lernejo kune kun nerekonebla virino. Du-tri foje mi aŭdis, ke la ĵurnalistoj demandis, ke ĉu oni ne povas plirekonebligi vizaĝon de tiu virino sur la video kaj ĉiufoje specialistoj devis averti, ke la tv-serio CSI estas iugrade fikcia kaj kun aktuala teknologio kiun polico havas ne eblas fari tion.

Unu el la Plej interesaj el tiuj fikciaĵoj kiujn oni montras en la tv-serio kaj nur povas okazi en filmoj estas tri-dimensia holografia virtuala nekropsio. Ho! Mi ege ŝatas ĝin. Ĝi estas tre bona!

16 avr. 2009

Kio estas signifo de tiu marko?

Hodiaŭ kiam mi venis al la laboro, aŭtomobilo el la germana marko Audi, haltis apud nia tramo. Tio kaŭzis, ke mi pensu, ĉu la nomo Audi havas signifon? Tio estis ĉar en la angla lingvo "Audio" estas aŭdebla parto de iu signalo.

Veninte al la laboro mi rigardis Vikipedion. Kontraŭe al mia espero, ĝi estas mallongigo "Auto Union Deutschland Ingolstadt". La vortoj Union [unuiĝo], auto [aŭtomobilo], Deutschland [Germanio] estas konataj por mi. Kion signifas "Ingolstadt?

13 avr. 2009

Bela voĉo de Susan Boyle

La 47-jara sinjorino kiun multaj el la publiko opinias ne alloga (diru seksalloga laŭ la konvencioj de la moderna socio), loĝinta en malgranda vilaĝo en Skotio (Britujo) stuporigis juĝistojn de programo kiu serĉas talentulojn por spektakloj. Kiam Susan Boyle [pr. Suzan Bojl] venis antaŭ la publiko por iom pliposte kanti, neniu atendis, ke io grava okazos. Sed kiam ŝi komencis kanti la kanton "Mi revis" (en. I dreamed a dream) el la muzika teatraĵo "la mizeruloj" ĉiuj estis stuporitaj. Nun ŝia kantado sur Jutubo estas unu el la plej viditaj filmetoj. Sen ia ajn dubo Susan Boyle havas tre belan voĉon. Rigardu kiel ŝi neatendite stuporigas la publikon. La evento memorigis al mi la rakonton de "la malbela anaseto" verkita de Hans Christian Andersen. Tiel ŝajnas, ke iu anglalingva proverbo diras "don't judge a book from its cover" [ne prijuĝu libron per ĝia kovrilo]. Kvankam mi opinias, ke ĉiu homo, precipe s-ino Boyle, havas propran belecon nur oni devas malkovri ĝin.

P.S: Nun s-ino Boyle havas propran paĝon sur Vikipedio.

12 avr. 2009

Esperantista renkontiĝo en Toronto

Ĉiujare dum la longa semajnfina ferio kiu okazas ĉirkaŭ Viktoria-Tago en Kanado, okazas Mez-Kanada Renkontiĝo (MeKaRo). La renkontiĝon ĉefe partoprenas esperantistoj en la du mezaj provincoj de Kanado (Ontario kaj Kebekio), sed ankaŭ venas esperantistoj el najbaraj regionoj en Usono. Post mia alveno al Kanado la 4-a Mekaro okazis en Otavo sed bedaŭrinde mi ne kapablis partopreni ĝin. Du jaroj antaŭ la 5-a Mekaro okazis en Montrealo pri kiu mi estas jam skribinta ĉi-tie. Pasintjare Mekaro ne okazis ĉar en Kanado estis TutAmerika Kongreso Esperantista (TAKE-7) kiu okazis en Montrealo. Ĉi-jare la 6-a Mekaro okazos en Toronto. Sendube tio estas oportuna okazo por viziti tiun ĉi interesan urbon sub esperantlingva etoso. La renkontiĝo okazos de la 16-a ĝis 18-a de majo 2009. Se vi estas proksima al Toronto kaj havas nenion alian por fari dum tiuj tagoj, mi rekomendas, ke vi venu kaj vizitu nin en Toronto.

8 avr. 2009

Alian muzikaĵon mi nun serĉas

Mi estas jam uzinta tiun ĉi blogon por peti informojn rilate muzikaĵon kiun mi memoris de la infanaĝo sed ne konis ĝin. Denove vagado sur la interreto portis min al dolĉa infanaĝo kaj alfrontiĝo al muzikaĵo vekis nostalgiajn sentojn en mi. Tial mi decidis iun pluan fojon peti helpon de legantoj de mia blogo por trovi muzikaĵon.

Ĉi-foje tamen mi konas kion mi serĉas, sed ne sukcesis trovi ĝin. Kiam mi estis knabeto, en Irano spektiĝis porinfana animacio kiu nomiĝis "rakontoj de floroj" (en. Flower stories - ĝi estis parto de la tv-programo pinglorado - en. Pinwheel). Ĝi estis kreita de brita animaciisto Kate Canning kaj post iom da tempo anstataŭiĝis per iu similforma animacio Ĝejmz la kato (en. James the cat).

La unua de tiuj du animacioj (rakontoj de floroj) komenciĝis kun tre bela gitar-muzikaĵo. Lastatempe mi trovis, ke iranano estas reludinta tiun muzikaĵon kaj metinta ĝin sur Jutubo (ĉi-tie). Mi serĉas la originalan muzikaĵon. Ĉu oni konas ĝin kaj scias, ke kiel mi povas trovi ĝin sur la interreto?

Ĉi-tie sur Amazon estas VHS-filmo kiu enhavas partojn de la rakontoj de floroj, ankaŭ informoj pri ĝi germanlingve estas ĉi-tie. Tiu animacio konsistigas parton de la plej belaj memoraĵoj de mia infanaĝo.

6 avr. 2009

Ne ĉio estas pro komploto

Ĉi semajnfine unu el miaj amikoj sendis al mi retpoŝtan skribaĵon pri teknologia atingo kiu povas uziĝi por krei hom-kaŭzitajn tertremojn. La skribaĵo eĉ pretendas, ke tiu aparato estas jam uzita kontraŭ Ĉinio kaj Irano! Raciuloj (ofte en la angla nomiĝas 'skeptic', sed mi preferas 'raciulon' anstataŭ skeptikema) ofte klasifikas tiajn pretendojn en kategorio de pretendoj rilataj al komplotaj teorioj (en. conspiracy theories). Komplotaj teorioj kreiĝas surbaze de tiu hipotezo, ke malantaŭ eventoj ekzistas kaŝitaj komplotoj. Ekzemple kredantoj de ekzisto de NIFOj (neidentigataj flugantaj objektoj) diras, ke registaroj kaŝas informojn rilataj al tiu fenomeno de la publiko. Samaj teorioj ekzistas pri 9/11-aj atakoj en Usono, murdo de J. F. Kennedy, kaj multaj aliaj aferoj.

Bedaŭrinde tro-ripetiĝo de tiaj asertoj sur la interreto ne helpas kleriĝon de la publiko. Tiel ŝajnas, ke la plejparto de homoj iel preferas kredi komplotajn teoriojn kaj rezignas racie studi asertojn. Tiu skribaĵo kiun mia amiko sendis al mi temis pri instalaĵo en Alasko (Usono) kiu nomiĝas Programo por Aktiva Studo de Aŭroro per Altfrekvencoj radioj (en. High Frequency Active Auroral Research Program - HAARP). La instalaĵo celas studi atmosferajn fenomenojn per elsendo de tre fortaj elektromagnetaj radioj. La skribaĵo pretendas, ke per tiuj elsendoj eblas kaŭzi tertremojn ŝanĝi veteron kaj krei uraganojn! En ĝi oni rilatigas multajn informojn unu al la aliaj por pruvi tiun hipotezon; de la mistera morto de delfenoj en la persa golfo, ĝis plimultnombiĝo de tertremoj en Irano post ekfunkcio de la instalaĵo HAARP.

Pli interesa ol tio ĉio estas rilatigi la studojn en HAARP al la katastrofa tertremo en la ĉina provinco Siĉuan (en Sinchuan) en 2008 [1],[2],[3]. Ĉiuokaze seria mencio de sciencaj esprimoj ne faras iun aserton scienca. Unue kaj antaŭ ĉio, tie estas la regulo de Okham (en. Occam's razor) kiu diras la plej simpla priklarigo ofte estas la ĝusta priklarigo. Due en tiaj komplotaj teorioj oni miksas diversajn informojn kiuj ne estas kongruaj por pruvi sian hipotezon. Ekzemple oni ofte asertas, ke HAARP kapablas elsendi 1 gigavatoj (109 W) da elektromagneta energio al la atmosefro, dum la retpaĝo de la projekto asertas energion 3.3 megavatoj (3.3 x 106 W). Tiu energio rilatas al la eŭropa instalaĵo (EISCAT) en Norvegio, sed ne tiu de Usono en Alasko. En la prikomplota literaturo oni iam parolas pri elektromagnetaj ondoj kun ekstreme malgrandaj frekvencoj (en. Extreme Low frequency waves - ELF). Laŭ tiuj teorioj tiaj ondoj povas instigi tertremojn (kial? Ĉar iu observas ilin antaŭ/dum okazo de tertremoj [4],[5]). Tio nepre estas sofismo; se kialo de ekstrme malaltfrekvencaj elektromagnetaj ondoj povas esti tertremoj tio ne signifas, ke per ili eblas kaŭzi tertremojn. Cetere la supraj argumentadoj ofte forgesas, ke 1 gigavatoj da energio sendiĝas al la atmosfero en formo de altfrekvencaj ondoj. Se ili sorbiĝas en la altaj tavoloj de la atmosfero kaj tie kaŭzas kreon de ekstreme malaltfrekvencaj ondoj, tiu procezo estas ege malefika kaj malgrandega parto de la unua energio transformiĝas (ne la dekomenca 1 gigavatoj sed multe malpli).

Mi ne komprenas, ke kial iuj konsoliĝas kiam ili kulpigas aliajn (ĉi-tie Usono) pri siaj problemoj. Tertremoj estas naturaj eventoj kaj kaŭzi ilin per instalaĵoj kiel HAARP estas mito.

3 avr. 2009

Kongrueco inter nekongruaj

Ĉiu kiu malamikas kun mia malamiko tiu estas mia amiko.

Mi ne kapablas kompreni la supran arguemnton sed tiel ŝajnas, ke la nord-korea Kim Jung-il, la irana Mahmud Ahmadineĵad kaj la venezuela Hugo Chavez kredas tion. Tiel ekzemple kvankam en la islama respubliko en Irano ĉiu inklino al maldekstraj ideologioj (komunismo, socialismo, k.s.) estas severe punata (kaj multaj homoj por favori tiajn ideologiojn ekzekutiĝis post la establiĝo de la islama respubliko) tamen iranaj misil-spertuloj iras al Nord-Koreio kaj helpas tiun landon por lanĉi sian misilon.

Eĉ se filino de la famkonata argentina revoluciinto Che Guevara protestas komparon de sia patro kun martiroj de la islama respubliko kaj asertas, ke "la islamaj revolucioj ne povas kunmiksiĝi kun la socialistaj revolucioj", sed Kim Jung-il kaj Hugo Chavez ankoraŭ tutkore pretas helpi la islaman respublikon en Irano.

Tio ĉio okazas ĉar la supraj regantoj kredas tiun aserton, ke "malamiko de mia malamiko estas mia amiko". Nur mi ne komprenis kial la irana Ahmadineĵad devas bonvenigi la venezuelan Chavez ne en lia propra lingvo (hispana) sed en la angla kiu estas lingvo de Granda Satano (t.e. Usono - Welcome en la supra foto)!

Ĉu vi sciis, ke la islamista grupo Hezbolaho vigle aktivas en Latin-Ameriko?

La foto estas de ĉi-tie kaj la karikaturo de ĉi-tie.