29 mai 2009

El historio de la scienco (5)

Kelka tago antaŭ en la retejo BBC mi hazarde ekvidis artikolon kiu temis pri astronomia mezuro kiu iusence plifortigis konvinkojn pri ĝusteco de la teorio de relativeco proponita de Albert Einstein. Tiu historie grava mezuro okazis dum plena eklipso de la suno okazinta en la 29a de majo 1919. Vidnite tiun artikolon en BBC mi memoris, ke mi estas ankaŭ vidinta alian artikolon pri la sama temo en la faka revuo Physics Today [eo. hodiaŭa fiziko]. Mi retrovis la laste menciitan artikolon kaj leginte ĝin decidis okaze de tiu datreveno skribi pri la temo kiel parto el historio de la scienco.

Ŝanĝo de malnova paradigmo

Dum longa tempo mekanika modelo de la gravito proponita de Isaac Newton sukcese uziĝis por priklarigi kaj antaŭvidi fizikajn fenomenojn; ĝis trajektorio de ĵetaĵoj ĝis movoj de astroj. Precipe tre bona sukceso de lia modelo de la gravita forto [kiu diras tiu forto estas rekte proporcia al produto de masoj de du objektoj kaj inverse proporcia al la kvadrato de distanco inter ili, F=G(MAMB/d2)] por priklarigi leĝojn kiujn Johannes Kepler estis trovinta pri orbitaj movoj de planedoj, faris tiun modelon eĉ pli superrega en la scienca komunumo. La situacio restis tia ĝis Albert Einstein porponis sian modelon pri speciala relativeco en 1905. Unu el konsekvencoj de la nova modelo estis tio, ke maso kaj energio estas du aspektoj de iu sama ento (por maso m de objekto kiam ĝia rapido estas nul, E=mc2). Tiel Einstein divenis, ke ĉar lumo havas energion do ĝi kiel maso logiĝas en la gravita kampo. Li kalkulis, ke kiam lumo de steloj pasas proksime al la suno tiam pro enorma maso de la suno, tiu lumo devias je 0.87 angula sekundo (0.87"). Tiu lumodevio rezultigas, ke observante el malantaŭ la suno, la steloj ŝajnas delokitaj. Sed por observi stelojn el malantaŭ la suno oni devas forigi la sunon mem, ĉar ĝia lumo ne permesas observi stelojn. La solvo de tiu problemo estas observi la fenomenon dum plena eklipso de la suno. Tre frue kelkaj provis observi lumodevion de steloj per la suno tiel kiel Einstein estis diveninta. En 1912 argentina astronomo Charles Dillon Perrine organizis ekspedicion al Brazilo por fari mezurojn tie, sed malbona vetero dum la eklipso malhelpis tiun provon. En 1914 germana ekspedicio gvidita per Erwin Freundlich iris al Krimeo sed komenco de la unua mondmilito preventis mezurojn.

Nova celo

Eĉ se tiuj ekspedicioj sukcesus mezuri 0.87" de la ŝajna delokiĝo de steloj, iliaj rezultoj ne montrus ĝustecon de la teorio de Einstein. Problemo estis tio, ke jam per uzo de alia modelo proponita de Newton mem, la germana fizikisto Johann Georg von Soldner estis diveninta devion de stela lumo per la suno. Nur per uzo de mekanikaj modeloj propnitaj de Newton, Soldner estis kalkulinta, ke tiu devio kaŭzas ŝajnan delokiĝon de steloj je 0.84", kiu estis sama kiel rezultoj de la modelo proponita de Einstein.

Einstein tamen laboris sur sia teorio kaj ellaboris novan formon de ĝi. Finfine en 1916 li publikigis sian modelon de ĝenerala relativeco, en kiu nova koncepto de spaco-tempo estis prezentita. Laŭ la nova teorio ne nur lumo reagas kiel maso en gravita kampo sed la gravita kampo mem kurbigas la spaco-tempon. Kalkuloj montris, ke nun oni devas atendi duoblan delokiĝon pro devio de lumo de steloj per la suno (t.e. 1.74"). Tio estis bona novaĵo por astronomoj ĉar la nuna efiko ne nur ebligas distingi inter divenoj de Sondler kaj tiuj de Einstein sed ankaŭ plifaciligis mezurojn. Dum milito la nederlanda fizikisto Willem De Sitter informis la britan astronomon Arthur Stanley Eddington pri laboroj de Einstein (Nederlando estis neŭtrala dum la unua mondmilito). Li kiu estis estro de la observatorio de Cambridge tuj interesiĝis pri laboroj de Einstein kaj en letero al la Reĝa Asocia Astronomia emfazis neceson por testi la teorion. Tiu letero kaptis atenton de la reĝa astronomo en Anglujo, Frank Watson Dyson, kiu estis administranto de la reĝa observatorio en Greenwich. Dyson trovis, ke plena eklipso de la suno prognozita por la 29a de majo 1919 estas aparte promesdona por testi la fenomenon. Tamen la unua mondmilito ne helpis prepariĝon de ekspedicio. Eddington estis kvakero kaj lia rifuzo pri partprenado en milito povis minaci la ekspedicion. Feliĉe Dyson estis potenca kaj lia influo helpis Eddington. Malgraŭ tio, preparo de la ekspedicio dum la milito malfacile antaŭeniris. Feliĉe la milito finis en novembro 1918 sed tio nur permesis hastan pretiĝon.

Ekspedicio, problemoj kaj analizo de donitaĵoj

Du britaj ekspedicioj pretiĝis por fari mezurojn. Eddington mem estris unu el ilin kiu iris al la insulo Principe en okcidenta flanko de Afriko. Dyson sendis du el siaj asistantoj al Sobral en nordo de Brazilo. En la tago de la eklipso (la 29a de majo) Eddington alfrontiĝis al nuba ĉielo. Feliĉe ĉe la pleniĝo de la eklipso la situacio iomete pliboniĝis kaj permesis fari iom da mezuroj. La ekspedicio al Sobral alfrontiĝis al alitipa problemo. Kvankam vetero tie estis bona, tamen ilia ĉefa aparato kiu estis astro-grafia teleskopo paneis kaj aldone al ĝi la grupo devigiĝis uzi 4-colan aparaton. La astrografia teleskopo estis konstruita por ebligi mezurojn en granda amplekso da ĉielo ĉirkaŭ la suno. La 4-cola aparato ne disponigis tiun eblecon. Kiam la ekspedicioj revenis al Britio, analizo de mezuroj komenciĝis. En sia raporto al la Reĝa Asocio Astronomia, en la 6a de novembro 1919, la grupo el Sobral, kun mezuri la ŝajnan delokiĝon de sep steloj estis mezurinta delokiĝon je 1.98±0.18 angula sekundo. Grupo de Eddington kun nur kvin steloj estis mezurinta delokiĝon je 1.61±0.40 angula sekundo. Tio estis pli kongrua kun la valoro divenita de Einstein kiu estis 1.74" kaj ne tiu de Sondler (0.87"). Tamen la du grupoj ne prezentis rezultojn inkludintajn de donitaĵoj kiuj estas mezuritaj per la astrografia teleskopo en Sobral. Tio estis ĉar tiu aparato ne bone estis funkciinta. Malgraŭ tio, inkludinte donitaĵojn de ĝi oni trovis delokiĝon je 0.93 angula sekundo kiu estas ege proksima al valoro divenita per Sodler. Grupo da fizikistoj opinias, ke observoj de Eddington kaj liaj kolegoj ne estis sufiĉe ekzaktaj kaj tial nur hazarde ili estas rezultigintaj valorojn proksimaj al divenitaĵoj de Einstein. Do observado de la plena eklipso de la suno en 1919 ne estas fidinda testo por ĝusteco de teorio de Einstein. Aliflanke historiistoj de la scienco kaj filozofoj opinias, ke Eddington inklinis trovi rezultojn favore al la relativeca teorio. Ili argumentas, ke Eddington estis pacema ŝatanto de amikeco inter ĉiuj landoj kaj deziris fari ion por forigi malamikecojn inter Britio kaj Germanio. Tiel pruvi ĝustecon de teorio de germana sciencisto, Einstein, per li kiel brito estis lia motivo. Tiu grupo opinias, ke pro influo de tiu deziro, Eddington ignoris datenojn kiuj ne favoris teorion de Einstein.

Nur la unua provo

En la scienco, rezultoj de nur unu eksperimento neniam povas pruvi ĝustecon de iu teorio. Tamen rezultoj de mezuroj faritaj dum la eklipso de la suno en 1919 havis grandan efikon sur la nefakula komunumo. En la 7a de novembro 1919 la ĵurnalo "The London Times" skribis longan artikolon pri kunveno de la Reĝa Asocio Astronomia kun titolo "Revolution in science. New theory of the universe" [eo. Revolucio en la scienco. Nova teorio pri la universo]. Post tio aliaj amaskomunikiloj publikigis informojn pri la nova teorio. Einstein iĝis ege fama kaj kaptis grandan atenton de la publiko. Por sciencistoj tamen ne estis la lasta provo por testi novan modelon kiun estis proponinta Einstein. Ili uzis la novan modelon por priklarigi eksterordinaran precesion de la perihelio de la planedo Merkuro. Ankaŭ ŝajna delokiĝo de astroj dum aliaj eklipsoj estas studitaj. Dyson mem provis ripeti la observon de la sunoeklipso en 1922 sed malbona vetero malhelpis lin. Alia grupo el la observatorio Lick faris bonajn mezurojn kiuj ĉefe kongruis kun rezultoj de la 1919-aj ekspedicioj. La lasta el tiuj provoj estas okazinta en 1973. Nuntempe radioastronomoj studas devion de radioelsendoj kiuj atingas nin el foraj astroj kaj pasas proksime de la suno. Ĉar lumo de la suno ne povas ĝeni tiajn observojn, oni povas fari ilin eĉ dum tagoj. En 1979 grupo da sciencistoj reanalizis donitaĵojn de la 1919-aj ekspedicioj. Ili uzis pli modernan analizan metodon kaj trovis, ke pere tiuj metodoj la menciitaj donitaĵoj ankoraŭ rezultigas lumodeviojn kiuj kongruas kun la teorio de la relativeco (la suba tabelo).

Aparato: 1919-a analizo, 1979-a analizo
4-cola aparato: 1.98"±0.18", 1.90"±0.11"
astrografia teleskopo: 0.93", 1.55"±0.34"

Por fakuloj la 1919-a observo de la sunoeklipso ne estis sufiĉa sed la unua paŝo por montri ĝustecon de teorio de la relativeco proponita de Einstein.

El historio de la scienco (1)
El historio de la scienco (2)
El historio de la scienco (3)
El historio de la scienco (4)

27 mai 2009

Politikistoj ankaŭ alfrontiĝas al lingvaj problemoj

Oni multe parolas pri lingvaj problemoj en multlingvaj socioj, precipe rilate al labortrovado, profesia progreso, k.t.p. Sed ofte oni konsideras ilin kiel problemoj de ordinaraj homoj kaj ne tiuj de altrangaj politikistoj. Ĉiuokaze oni supozas, ke politikistoj aŭ pro sia alta eduko ne alfrontiĝas al tiaj problemoj aŭ kiam ili alfrontiĝas al tiaj problemoj pro sia potenco kaj riĉeco pli facile povas solvi ilin.

Fakte mi ne sciis pri lingvaj problemoj de politikistoj ĝis mi venis en Kanado. Kiel la kara leganto scias, en Kanado ekzistas du oficialaj lingvoj (la angla kaj la franca). Ĉiu loĝanto de Kanado povas atendi ricevon de ŝtataj servoj en unu el aŭ ambaŭ tiuj du lingvoj. Malgraŭ tio ĉio, kanadanoj ne estas du lingvaj tiel kiel oni povas imagi. Tie estas multaj kanadanoj kiuj ĉefe scipovas la anglan sed ne kapablas uzi la francan lingvon. Ankaŭ estas multaj kanadanoj kiuj flue parolas la francan sed ne sufiĉe regas la anglan. Tio ofte ne kaŭzas problemon ĝis tiam kiam la menciitaj homoj ne iras al la teritorio de la alia grupo por tie longtempe loĝi (aŭ lernas la lingvon de la alia grupo okaze de translokiĝo).

Por kanadaj politikistoj tamen sufiĉe scipovi la ambaŭ oficialajn lingvojn de la lando estas ege necesa. Dum la lastatempaj balotokampanjoj nesufiĉa regado de la angla lingvo konsideriĝis kiel unu el problemoj de la eks-estro de la liberala partio, s-ro Stéphane Dion. Same estro de la verda partio, s-ino Elizabeth May, havas problemon kun la franca lingvo. Tiaj problemoj faras la menciitajn partiestrojn malpli kapablaj.

Malgraŭ tio ĉio tiel ŝajnas, ke lingvaj problemoj de politikistoj kaj la socio en Kanado estas nenio kompare al lingvaj problemoj en Kirgizio. En tiu lando kandidatoj de prezidentiĝo devas pasigi lingvan ekzamenon pri la kirgiza lingvo kiu konsideriĝas oficiala (apud la rusa). Problemo estas tio, ke post disfalo de la Sovetunio, ĉefa lingvo de la loĝantoj, la kirgiza iĝis oficiala lingvo de la ŝtato sed politika elito ankoraŭ sub influo de la sovetunia epoko ĉefe estas ruslingva. Kvankam ŝajnas stranga, ke oni preventus prezidentiĝon de bona politikisto surbaze de sia lingva kapablo aŭ nekapablo, sed en Kirgizio tio estas realo.

26 mai 2009

Homa naturo

Tiu savanto kiu deziras transformi homojn al anĝeloj abomenas la homan naturon same kiel totalisma despoto kiu deziras fari homojn kiel marionetoj.

La angla: The savior who wants to turn men into angels is as much a hater of human nature as the totalitarian despot who wants to turn them into puppets.

La usona filozofo, Eric Hoffer (1902 - 1983).

25 mai 2009

Voĉdonado en kiu mi ne partoprenos

La 12-an de junio en Irano oni elektas novan prezidenton. Mi tamen sen ia ajn intereso observas okazaĵojn ĉirkaŭ tiu ĉi supozebla (sed ne vere libera) elekto. Ĉi-jare ankaŭ kiel antaŭe mi ne voĉdonos, kvankam laŭ la leĝo mi ankoraŭ konsideriĝas civitano de tiu lando. Mi havas nenian intereson pri tiu ĉi falsa spektaklo kiu rezultigas nenian veran ŝanĝon kaj movon direkte al pliboniĝo de la situacio. La ege potenca konsilio gardanta de la konstitucio (kiu fakte gardas la potencon de religiestroj) nur permesis kvar kandidatojn por balotkampanjoj. Ili estas: la nuna prezidento Mahmud Ahmadineĵad, la eksa ĉefministro Mirhosejn Musavi kiu estis ĉefministro dum la unuaj jaroj de milito inter Irano kaj Irako, la eksa komandanto de la revolucia armita forto Mohsen Rezai, kaj la eksa kunordiganto de la parlamento Mehdi Karrubi. Ĉiuj el tiuj ĉi kvar estas personoj antaŭ-elektitaj de la reganta potenco.

Mi aliloke estas skribinta pri la balotoj en Irano.
Registaro de la islama respubliko en Irano malhelpas alireblecon al la retejo Facebook antaŭ la voĉdonado.

P. S: Bedaŭrinde tiu frenezulo Ahmadineĵad ne hontas. Nun li volas debati kun la usona prezidento Obama kaj gvidi lin al la (laŭ li) bona vojo!

22 mai 2009

Decido

Legantoj de mia blogo facile konsentos, ke mi ne estas ege morala persono. Ĉiuokaze kvankam mi ne refutas komplikecon de la afero, tamen mi opinias, ke oni ne devas fari abortigon leĝe krima. Mi ankaŭ kredas al rekonado de homaj rajtoj por samseksemuloj same kiel aliseksemuloj. Ankaŭ mi ĝuas erotaĵojn (eĉ pornografiaĵojn). Tiel en sia konservativa senco mi ne konsideras min mem morala.

Malgraŭ tio ĉio kaj kvankam mi ne povas taksi ĝin morala decido tamen mi finfine decidis, ke mi ne iros kaj ne spektos la novan kinfilmon 'Terminator Salvation'. Mi scias ke multaj aliaj aktoroj estas farintaj multe pli malbonajn agojn. Ankaŭ mi scias, ke mia decido havas nenian ajnan efikon sur la entuta spektiĝo de la filmo per la publiko. Tamen ĉar mi estas aŭdinta tiujn naŭzajn insultojn de la ĉefrolludinto de la filmo Terminator, Christian Bale [kaj lia ege malbona traktado de alia persono], mi plu ne kapablos elspezi monon kaj ĝui tiun filmon. Mi preferas atendi kaj spekti ĝin televide. Ĉi-somere estas multaj aliaj bonaj filmoj kiujn mi povas spekti kineje [star trek, transformer, ktp].

19 mai 2009

Islam-arabaj superherooj

Malgraŭ ĉiuj malsamecoj, anoj de diversaj kulturoj havas similecojn pri kiuj oni ofte ne pensas. Tiuj similecoj, laŭ mia opinio, originas el naturo de homoj kaj tiu komuna psika kvalitaro kiu konduktas ĉiujn el ni. Tial ne estas surpriza vidi, ke kvankam kulturoj ofte batals inter si, tamen en iliaj tre diversaj produktoj eblas trovi similecojn. Ĉiuokaze iam nur unu solvo (kaj ne plu) ekzistas por iuj problemoj.

Kiam oni rigardas mezopotamiajn ziguratojn apud mezamerikaj ŝtupopiramidoj tie estas du eblecoj por priklarigi similecojn de tiuj du tipoj da konstruaĵoj kiuj estas konstruitaj per la virtuale du tute apartaj antikvaj kulturoj; aŭ akcepti ideon de homoj kiel Eric Von Däniken, kiu opiniis eksterateraj civilizacioj estas originoj de tiaj monumentoj. Aliflanke ankaŭ eblas argumenti, ke ĉiuj homoj deziras alproksimiĝon al la ĉielo kaj supreniri. Pro tia komuna psika trajto de ĉiuj homoj la antikvaj civilizacioj konstruis tiujn montosimilajn monumentojn.

Ĉu oni ne miras, ke kial formo de aŭtomobiloj ĉiutage pli kaj pli iĝas similaj? Tio ne estas pro iu malica komploto fare de aŭtomobilfirmaoj. Kiam inĝenieroj provas plibonigi funkciadon de aŭtomobiloj kaj tial studas iliajn formojn en ventotuneloj, aerodinamikaj leĝoj diktas similajn rezultojn.

Ne gravas en kiu kulturo oni laboras. Kiam tie estas celo kaj provo estas atingi ĝin persisteme, ne eblas trovi plurajn malsamajn rezultojn. Tial kiam artisto kreskita en islam-araba kulturo provas elpensi fikciajn superheroojn por infanoj, ili ne estos ege malsamaj de tiuj superherooj kiujn okcidentanoj estas jam kreintaj. Tial oni ne atendu egan malsamecon inter superherooj de la bildstria serio "la 99" kaj plibone konata superheroo de la usonaj rakontoj.

Ĝis nun la mondo de la bildstriaj superherooj estis ĉefe sub influo de usonaj bildstriaj rakontoj (ekz. produktoj de la eldonejo Marvel) kaj japanaj mangaoj. Nun almenaŭ tie estas ankaŭ provo por prezenti islam-araban version de tiuj superherooj. La serio 99 estas kreita de kuvajta Naif al-Mutava kiu estas fondinta eldonfirmao Teŝkil komunika grupo. La numero 99 estas aludo al islama kredo pri 99 kvalitoj de Dio. Ĉiun el tiuj kvalitoj aperas ĉe unu el superherooj de la serio. Malgraŭ ĝia islama temo, oni ne atendu, ke tiuj superherooj preĝu, kriu la nomo Allaho aŭ aliel montru religian propagandaĵojn. Eĉ el inter 40 inaj personaĵoj de la rakonto nur unu "Batina" havas hiĝabon kaj la aliaj estas nur iomete pli ol okcidentaj superheroinoj vestitaj. S-ro Mutava mem diras "mi ne atendas, ke islamistoj aprezu ĝin ankaŭ mi ne atendas, ke ultraliberaluloj [sekularuloj] aprezu ĝin".

Artikolo pri la serio en la revuo The Guardian.

17 mai 2009

Eurovision 2009

Gratulon al niaj norvegaj amikoj. Ilia kantisto, Alexander Rybak (naskita en Belorusio) gajnis la kanto-konkurson Eurovision 2009. Mi rigardis lian kantadon kaj devas diri, ke miaopinie li plene meritis tiun atingon.

(kiel kutime ĉi-jare ankaŭ la plejparto de kantoj estis anglalingvaj)

P.S 1: Hodiaŭ la 17-a de majo ankaŭ estas la nacia tago de Norvegio (ankaŭ pro tio gratulon).

P.S 2: Nun kiam ni estas ĝuantaj arton de skandinavoj ĉar ili ege bone kantas anglalingvajn kantojn mi ŝatas ankaŭ prezenti tiun 10-jaraĝan svedan knabinon kiu bele kantas kaj nomiĝas Zara Larsson. Aŭskultu ŝin!

11 mai 2009

Kion montras kvantuma fiziko?

Ĉu kvantuma fiziko montras, ke reala fenomeno estiĝas/ŝanĝiĝas pro observo [1],[2]? Ĉu tiu kvantuma realo bezonas ekziston kaj intervenon de iu memkonscia observanto? Ĉu ĉi-tie memkonscienco estas necesa aŭ nur observanto (eĉ se ne memkonscia) sufiĉas? Kaj kio estas la ago observi? Ankaŭ ĉu la universo ekzistis antaŭ tiu tempo kiam la evoluo kaŭzis aperon de memkonsciaj observantoj [ni ofte pensas, ke homoj estas la nuraj memkonsciaj estuloj sed iuj animaloj ankaŭ montras signojn de memkonscieco, kvankam ne tiom ellaborita kiel la homa memkonscieco]? Ĉu fiŝo estas malpli reala por urso ĉar ĝi ne estas memkonscia observanto kaj ne kapablas interveni/krei kvantuman realon?

Respondon de tiuj demandoj mi ne scias. Al mi tiel ŝajnas, ke tio ĉefe dependas de filozofia vidangulo kiun oni elektas por respondi al la demandoj. Ĉu Monismaj vidpunktoj;

Materialismo: nur materio estas fundamenta kaj ĝi kreas menson.
Idealismo: nur menso estas fundamenta kaj ĝi kreas materian realon (nenio ekzistas ekster menso).

Ĉu dualismaj aŭ pluralismaj vidpunktoj;

Ĉioanimismo (en. Panpsychism): materio entenas menson.
dualismo: materio kaj menso ambaŭ estas fundamentaj sed ankaŭ distingeble apartaj.

Aŭ pli komplikaj vidanguloj kiel dualismo en kiu materio kaj menso implice interagas aŭ profunda monismo en kiu ili (menso kaj materio) ambaŭ estas formitaj el io pli fundamenta ol ili mem.

[1] Quantum physics says goodbye to reality.
[2] Physicists bid farewell to reality?

10 mai 2009

Fiaskita prezento

Hieraŭ la 9-a de majo en Ontario okazis la programo "Science Rendezvous" kiu celas kontaigi kaj interesigi la publikon pri sciencaj esploroj. Kiel oni povas en plano de la programo vidi, la universitato Ryerson ankaŭ kontribuis en tiu programo. Ofte aliaj profesoroj, universitataj studentoj aŭ esploristoj en firmaoj vizitas laboratorion en kiu mi laboras. Ĉi-foje tamen la publiko konsistis ĉefe el nefakulaj familioj kaj junaj studentoj de bazlernejoj. Bedaŭrinde ĉar oni antaŭe ne avertis min pri tiu fakto kaj mi ankaŭ ne sciis kion atendi, tial mia prezento estis parola kaj ege tediga.

Mi bedaŭras tion ĉar eble mi povus pretigi ion pli allogan por nefakula publiko. Fakte interferometria aparato per kiu mi laboras povas (kun iomete da modifado) detekti trapason de subteraj trajnoj tra stacio kiu estas proksima al la universitato (en placo Dundas). Ĝi eĉ povas detekti vibradon de aero kiam oni plaŭdas. Kompreneble se mi volus montri tion ĉio, mi devus zorgi ĉar la aparato uzas laserojn kaj laŭleĝe kiam oni ŝaltas ĝin tie devas esti sekurigaj rimedoj.

Ĉiuokaze mi konsideras mian hieraŭan prezenton fiaskita. Verdire estas ege malfacila esti bona instruisto de la scienco kiel Carl Sagan kaj Richard Feynman. Nun mi ege pli admiras ilin.

7 mai 2009

Demando lingva jura

Mi ne havas esperantlingvan leĝan fakvortaron. En la angla lingvo kaj laŭ juraj difinoj estas diferenco inter 'manslaughter' [kaŭzi morton de alia homo sen antaŭa intenco, malico kaj plano] de iu flanko kaj 'murder' [kaŭzi morton de alia homo kun antaŭa intenco, malico kaj plano] de alia flanko. En la franca lingvo tie estas 'homicide' kiu povas esti 'volontaire', 'involontaire' (eo. intence aŭ neintence), 'avec préméditation' aŭ 'sans préméditation' (eo. antaŭplanita aŭ neantaŭplanita). Ĉu en Esperanto ankaŭ eblas distingi inter tiuj du aferoj?

Somera pluvo

Ni atendu somerajn pluvojn!

© foto de ĉi-tie.

5 mai 2009

Malĝusta informo pri Kanado

Mi opinias, ke oni devas loĝi almenaŭ dum unu jaro (ne turistumi) en iu lando por iomete kompreni, ke kio okazas en tiu lando. Nun post pli ol tri jaroj da loĝado en Kanado mi iomete scias pri aferoj ĉi-tie. Min ankaŭ interesas preceptoj de usonanoj kaj la usonaj amaskomunikiloj rilate Kanadon. Kiam ili ŝercas pri pacoamantaj kanadanoj (en. peace lover canadians) kaj kanadaj policanoj kiu devas senmove stari kaj ne reagi kaj aliaj aferoj.

Tipo de tiaj ŝercoj en la tv-programoj kiel tiu de John Stewart estas interesaj (ekzemple kiam s-ro Obama venis al Kanado). Plejofte Kredo al tiaj stereotipoj pri Kanado per ordinaraj usonanoj ne kaŭzas problemojn. Sed iam ili estas pli seriozaj; ekzemple tiu mito kiu asertas kelkaj el teroristoj kiuj atakis al Usono en la 11-a de septembro 2001 venis el Kanado al Usono! Bedaŭrinde tiun malĝustan informon nur ne diras ordinaraj usonanoj sed senatano John McCain kaj sekretariino de la usona enlanda sekureco Janet Napolitano ripetas saman malĝustaĵon (scii pri aferoj de la usonaj landlimoj estas ŝia tasko mi supozas)!

Mi demandas min, ke ĉu tiaj nescioj pri aferoj rilataj al kampo de sia respondeco ne estas problema en Usono?

4 mai 2009

En esperantujo

  • Dum iom da tempo mi ne plu kapablas aliri al la retejo startu.net. Ĉu tiu retejo ne plu funkcias? Mi precipe uzis ĝin por tra ĝi atingi interŝanĝojn sur la dissendolisto soc.culture.esperanto.
  • Mi ne komprenas, kial kelkaj protestas kontraŭ tiu ĉi novaĵo en Libera Folio. Se armilvendisto estas esperantisto tio ne estas (en si mem) negativa novaĵo por Esperanto kaj esperantistoj. Tio nur pli montras, ke Esperanto estas lingvo simila al ĉiuj aliaj lingvoj. Imagu se angloparolantoj postulus, ke oni ne informu aliajn pri tiu fakto ke Lecter Hannibal estas anglalingvano! Esperantistoj devas esti pretaj ĉar iam ili eĉ povos trovi krimulojn kiuj scipovas aŭ estas lernintaj Esperanton (aŭ iun esperantiston kiu estos farinta krimon). Kial ne? Esperanto estas nur lingvo.

3 mai 2009

El Avesto (24)

Alia fojo nun estas tempo por prezenti tradukon de unu el kantoj de Gathao. Ĝi estas traduko de la 11-a (la lasta) verso de la dua kanto (la ĉapitro 29) de la unua parto (Ahnavajiti) de Gathao.

Jen ĝia transskribo:

Kuda aŝem vohuĉa mano ĥŝacremĉa at ma maŝa juĵem mazda fraĥŝnene mazoi magai a paiti zanata ahura nu-no avare ehma ratoiŝ juŝmavatam.

Ĝia traduko estas:

Kiam la Virto, Bona Penso kaj Bonocelanta Potenco turnos sin al mi? Kiam, ho Mastro de la Saĝeco, la societo de Magoj akceptos viajn instruojn? Nun kiam iu gvidanto estas elektita por mi, mi ankaŭ bonvenigos kaj helpos lin.

Ĉi-tie la teatraĵo kiu diris kiel Zoroastro elektiĝis per Dio por gvidi la mondon finiĝas. La animo de la kreitaĵaro finfine akceptas Zoroastron kiel gvidanto kaj helpanto. Li eĉ promesas helpi la profeton. Samtempe li demandas, ke kiam la societo de Magoj (religiaj gvidantoj de tiu epoko) akceptos novajn instruojn kiuj Zoroastro estos disvastigantaj. Animo de la kreitaĵaro ankaŭ montras deziron por ricevi la Virton (Aŝa), Bonan Penson kaj Bonocelantan Potencon (Ĥŝacra) por garantii sukceson de la Mazdaismon.

Arkivo de la tradukoj de Avesto.

Pri Magoj mi estas iomete skribinta ĉi-tie.

1 mai 2009

Eksmoda

Anataŭ nelonge komputilo per kiu mi laboras en la universitato malrapidiĝis. Mi ne trovis infektiĝon per virusoj aŭ alia problemo en ĝi. Tial mi forviŝis ĉiujn datenojn sur la durdisko kaj instalis programojn sur ĝi dekomence. Antaŭe por skribi miajn proprajn programojn mi uzis la mikrosoftan kodotradukilon "Visual C++ 6.0" (kaj pli lastatempe "Visual Studio 2003"). Ĉi-foje mi decidis provi pli novan kodotradukilon kaj instali "Visual Studio 2008 Express Edition".

Ĉu iu el vi estas jam laborinta kun tiu kodotradukilo? Ĝi ŝajnis ege nekutima al mi. Mi kreis ekzemplan projekton en la kodotradukilo kaj rigardis ĝian kodon. Tie ne estis kutimaj "#include" sed "pragma" kaj "namespace". Ankaŭ ne plu videblis MFC klasoj. Tiel ŝajnas, ke la nova kodotradukilo estas pli influita de .NET ol ANSI C. Kio estas tiel nomata "Managed C++"?

Ĉiuokaze ĉar mi bezonis rapide modifi kelkajn programojn kiujn mi estis antaŭe skribinta, finfine mi malinstalis tiun kodotradukilon kaj instalis "Visual Studio 2003". Nun ĉio iras glate sed mi sentas min pli maljuna kaj miajn konojn jam kadukaj! Ve!