30 nov. 2010

Psika analizo de irananoj farita de usonanoj

Ha! :-))

Pere de perslingva blogo mi trovis tiun ĉi analizon (ĝi estas parto de dokumentoj publikigitaj per WikiLeaks) farita de usona ambasedejo en Irano (antaŭ okazo de la islama revolucio sed ĝusta eĉ nuntempe). Ĝi estas pri psikaj sintenoj de irananoj kaj estas verkita kiel konsilo por negoci kun ili. Ja! Plejparte trafa analizo kaj kiel iranano mi kapablas facile akcepti ĝian trafecon. (La dokumenta estas en la angla).

P.S 1: Malgraŭ tio kiun mi skribis en la blogero, mi ankoraŭ opinias, ke senprudentaj ĝeneraligoj estas danĝeraj.
P.S 2: Tiel ŝajnas, ke WikiLeaks ankaŭ estas publikiginta duan pli novan dokumenton ĉi-rilate. La dua dokumento estas verkita tri jaroj antaŭ kaj en Bagdado. Kompari tiujn du dokumentojn povas esti interesa!

29 nov. 2010

Pri donitaĵoj kaj ilia kunteksto

Tio estas interesa! Ĉu mi same opinias kiel nia amiko Tonyo, ĉar mi ankaŭ kiel li estas studinta fizikon? Mi devas konsenti lian lastan blogeron; nombroj sen kunteksto ne havas signifon. Ĉiu aro da datumoj (ĉu kvantaj aŭ kvalitaj) devas interpretiĝi konsiderante ĝian kuntekston. Ĝis tiam kiam mi ne estis laborinta pri medicina fiziko, mi ne estis uzinta iujn el statistikajn analizojn, kiel ekzemple t-testo (kiun mi unuafoje uzis dum mia postdoktoriĝa laboro kiam mi devis analizi datumojn rezultitajn de eksperimentoj sur biologiaj specimenoj). Kvankam ni en natursciencoj lernas kiel trakti kaj interpreti numerajn datumojn, tamen mi opinias, ke ni devas ankaŭ lerni kiel ĝuste rezoni kaj racie interpreti alitipajn datumojn kaj argumentojn. Rigardu al la ekzemplo WikiLeaks. Granda nombro da informoj prezentitaj al la publiko sen analizo. Tiaj informoj havas nenian valoron. Ili nur kapablas krei grandan sensacion sed ne aldonas ion utilan al vera publika debato pri gravaj aferoj. Fakte ili ripetas faktojn kaj imagitaĵojn kiuj plejparte estis jam konitaj sed ne publike esprimataj. De tiaj informoj ĉiu flanko povas tiri konkludojn favorajn al si mem. Mi opinias, ke multaj homoj (inter ili multaj esperantistoj) devas pli legi pri sofismoj kaj paralogismoj. Tiel ili pli bone kapablos uzi datumojn, logike rezoni kaj ĝuste konkludi.

P.S: Post skribi tiun ĉi blogeron mi trovis ke la vorto 'datumo' estas pli adekvata ol 'donitaĵo'. En la teksto mi ŝanĝis tion sed ne kapablas same fari pri titolo.

23 nov. 2010

Danĝeraj frenezuloj

Mi treege malŝatas diktatorojn! Kaj eĉ pli ol tio mi malŝatas frenezajn diktatorojn (sed tiel ŝajnas, ke ĉiuj diktatoroj estas - aŭ iĝas - frenezaj)! Dio damnu ilin kaj savu naciojn de tiuj fiaj frenezuloj. Dio helpu homojn en ambaŭ Koreioj.

Novaĵoj pri milita frezenco de Nord-Koreio ege malĝojigis min. Kvankam mi ofte evitas reduki aferojn al tro simplaj prijuĝoj (kaj iuj opinias, ke militludoj faritaj de Sud-Koreio apud landlimo kun Nord-Koreio ne estis iu saĝa movo), tamen mi vidas tiun ĉi akcidenton kiel absoluta kulpo de frenezuloj kiuj regas super kompatindaj nord-koreanoj.

22 nov. 2010

Kiun oni timu?

Ne timu tiun kiu havas bibliotekon kaj legas multajn diversajn librojn.
Timu tiun kiu havas nur unu libron kaj kredas, ke ĝi estas sankta.

20 nov. 2010

El historio de la scienco (6)

Inter diversaj branĉoj de scienco medicino kaj psikologio estas la plej ligitaj je suferoj kaj doloroj de homoj. Bedaŭrinde ili ankaŭ estas la malplej rigoraj [notu ke mi ne skribis nerigoraj ĉar ili ĉiuokaze havas ian gradon da rigoreco] branĉoj de natura scienco. Tial eraroj faritaj en tiuj du branĉoj de scienco povas havi pli seriozajn konsekvencojn por homoj. Rezulte de tio studo de ilia historio estas grava. Unu el danĝeroj por ĉiu branĉo de scienco estas senprudenta ĝeneraligo de konkludoj, trudi rezulton de iu tereno de scienca esploro je alia amplekso al kiu ĝi ne apartenas kaj sen rigora studo fidi pri tio ke solvo de iu problemo povas ankaŭ esti solvo de tute alia problemo. En tiu ĉi blogero mi deziras skribi pri tranĉaĵo el historio de psikologio. Tranĉaĵo kiu eble povas montri tion kaj esti instrua.

  • Psikologio, malfacila fako

  • Dum korpaj malsanoj ofte kunestas kun eksteraj mezureblaj indikoj (temperaturo, koloro de haŭto, ŝanĝo de rigideco aŭ dimensio de diversaj korpopartoj) psikaj problemoj malpli sinprezentas per indikoj mezureblaj per observantoj. Por studi ilin oni ofte devas fidi je subtilaj indikoj en kondutoj aŭ subjektivaj parolaj priskriboj. Pro tio, trovi kialojn de mensaj malsanoj kaj psikaj problemoj estis (kaj ankoraŭ estas) ege malfacila tasko. Kompreneble kiam kaŭzo de iu problemo estas nekonata tiam solvi ĝin ne eblas. Fakte dum tre longa tempo oni ne sciis kion fari pri tiuj kiuj suferas pro psikaj (kaj mensaj) problemoj. Longtempe la solvo de tiu problemo estis apartigi mensmalsanulojn disde aliaj. Meti ilin en frenezulejoj (en la angla oni nomas ilin asylum). Kvankam tio estis pli por forigi ilin kaj ne mildigi iliajn suferojn. Situacio de tiamaj frenezulejoj estis tiom malbona, ke en 1728 pri ili Daniel Defoe skribis "se ili ne estas frenezaj kiam eniras tiujn malbenitajn lokojn, ili rapide freneziĝas pro barbaraj kutimoj per kiuj ili tie traktiĝas...ĉu ne sufiĉas subite esti frapita, katenita, vipita, malnutrita kaj eĉ pli malbone por fari ĉiun ajn personon freneza?"


  • Komenco de progresoj kaj eraroj

  • Jam komence de la 20-a jarcento okazis granda movo por trovi rimedojn kaj solvi psikajn problemojn. Sigmund Freud kaj Carl Jung aperis en tiu epoko. Malgraŭ tio ĉio, psikologio ankoraŭ estis infana branĉo de scienca entrepreno. Multaj el fakuloj de aliaj branĉoj de scienco eĉ ne konsideris ĝin scienca. Al ĝi serioze mankis rimedoj kaj metodoj kiujn aliaj branĉoj de scienco estis kreintaj kaj disvolvintaj dum jardekoj. Dum tiu epoko en 1907 Dr-o Henry Cotton iĝis ĉefpsikiatristo en la ŝtata malsanulejo Trent en la ŝtato Nov-Ĵerzejo. Li estis studinta en Eŭropo sub gvidoj de eminentaj fakuloj kiel Emil Kraepelin kaj Alois Alzheimer. Li estis premiita studento de Dr-o Adolf Meyer de la medicina altlernejo Johns Hopkins. Dr-o Meyer konsideriĝas kiel unu el la plej influaj personoj pri psikatrio en Usono en la 1900-aj jaroj. Kiel nove enpostenigita ĉefpsikatristo de malsanulejo 30 jara Cotton estis aparte konsternita pri malbonega maniero laŭ kiu oni traktis mensmalsanulojn. Tial komence de sia kariero li enkondukis ŝanĝojn en la psikatria sekcio de la malsanulejo. Li nuligis uzadon de korpaj reteniloj, ordonis instalon de fajroalarmiloj, fondis flegan lernejon kaj enkondukis okupterapion. Li tamen estis grave sub influo de lastatempaj progresoj en medicino tiuepoke. Tiel ŝajnis, ke komence de la 20-a jarcento medicino fine estis trovinta kaŭzojn de multaj malsanoj. Jam esploristoj kiel Louis Pasteur kaj Robert Koch estis trovintaj mikrobojn kiuj kaŭzis iujn malsanojn. Listo de malsanoj kiuj okazis pro infektiĝo per bakterioj plilongiĝis. Tiel ŝajnis, ke preskaŭ ĉiuj malsanoj povas iel rilati al mikroboj. Jam en 1904 Nissl kaj Alzheimer estis pruvintaj, ke neŭrosifiliso kiu en finaj stadoj povas rezultigi demencon kaj frenezecon havas infektan kaŭzon. Tio pensigis Cotton pri ebleco ke aliaj psikaj perturboj ankaŭ povas havi infektajn kaŭzojn. Li ne estis la nura persono kiu havis tiun ideon. Lia instruisto kaj mentoro Dr-o Meyer ankaŭ estis espriminta similan opinion. Sed tio estis Cotton kiu komencis agi surbaze de tiu teorio kaj antaŭeniri ĝis ekstremo. Dum antibiotikoj kaj aliaj kontraŭ infektaj rimedoj tiutempe ankoraŭ ne estis eltrovitaj la sola rimedo por trakti infekton esti detranĉo kaj forigo de la infektita parto. Ekde 1917 Cotton komencis trakti siajn psikajn pacientojn per serio da kirurgiaj rimedoj. Unue li forigis dentojn kaj kiam situacio de paciento ne pliboniĝis li daŭrigis traktadon per forigado de tonsiloj kaj kirurgia traktado de sinusoj. Kiam tio ne donis deziratajn rezultojn li ne haltis. Tuj li komencis forigi partojn de lienoj, testikoj, ovarioj, cervikoj kaj kojloj por trakti psikajn perturbojn. Psikatria sekcio de la malsanulejo Trent iĝis kiel buĉejo, sed strange neniu kaŭzis problemon por Cotton. Tio parte estis pro tio, ke li ofte lertege prezenti siajn ideojn ne al aliaj fakuloj sed al nefakula publiko. Parencoj de mensmalsanuloj petegis traktiĝon de ili per Cotton. Cotton raportis, ke liaj metodoj rezuktigas kuracon je grado de 85%.

  • Reagoj kaj sciencaj studoj

  • Tuj aliaj psikatristoj komencis kredi Cotton. Tamen ankoraŭ iuj pridubis liajn asertojn. Unu el tiaj homoj estis George Kirby kiu estis respondeculo en psika instituto de Novjorko. Li dungis psikatriston Clarence Cheney kaj bakteriologon Nicolas Kopeloff por ekzameni asertojn de Cotton. Rezulte de rigora kaj scienca studo ili konkludis, ke ne ekzistas diferenco inter traktitaj kaj netraktitaj pacientoj. Ili publikigis siajn rezultojn dufoje en 1922 kaj 1923. Kvankam la unua artikolo estis lingve prudenta sed en siaj 1923-a artikolo ili tutforte atakis kirurgiajn traktadomaneriojn de Cotton. En la sama jaro 1923 alia psikatristo Dr-o Englander trovis samajn rezultojn pri senutileco de traktadomaniero de Cotton. Sub premoj Dr-o Meyer sendis unu el siaj kolegoj Phyllis Greenacre al Trent. Ŝi ankaŭ konkludis senutilecon de kirurgiaj intervenoj per Cotton. Bedaŭrinde Dr-o Meyer kaŝis rezulton de Greenacre kaj ŝi mem kiu estis unu el la plej brilaj esploristoj de psikologio kaj neŭrologio en Johns Hopkins forlasis sian karieron. Pliposte kiam Ŝtato de Nov-Ĵerzejo enketis laboron de Cotton denove Dr-o Meyer helpis kaŝi tiun fakton, ke grado de 85% por efikeco de kuracmetodo raportita de Cotton nur povas esti ĝusta se ignori grandan nombron de pacientoj kiuj mortis pro lia traktadomaniro. Je okazo de premoj, duboj kaj enketoj Cotton deklaris, ke li suferas pri nervan kolapson. Kongrue al sia propra teorio li prognozis ke li suferas pro infekto de kelkaj dentoj. Post forpreno de tiuj dentoj Cotton revenis al la malsanulejo Trent kaj daŭrigis sian laboron ĝis 1933 kiam meze de dua ŝtata enketo mortis pro koratako. Aldone al multaj pacientoj de Dr-o Cotton liaj du filoj ankaŭ estis viktimoj de lia teorio kaj devis forigi plurajn el siaj dentoj antaŭ forlasi hejmon por iri al universitato. Pliposte ili ambaŭ sinmortigis.

    Bona libro pri tiu ĉi temo.

    El historio de la scienco 1
    El historio de la scienco 2
    El historio de la scienco 3
    El historio de la scienco 4
    El historio de la scienco 5

    4 nov. 2010

    Kial Esperanto ne taŭgas por internacia interkompreniĝo?

    Mi ne scias respondon de tiu demando! Fakte mi eĉ dubas pri trafeco de tiu demando. Kaj eĉ debatoj por respondi ĝin ne tiom interesas min! En mia blogo mi pli intencas uzi Esperanton sed eviti lingvajn kaj/aŭ filozofiajn debatojn pri ĝi mem. Ĉi-foje mi nur intencis provi debatovekan titolon por vidi kiom da vizitantoj allogiĝas al tiaj titoloj!

    1 nov. 2010

    Por fari la mondon

    Enuita knabo petis ke patro ludu kun li. La patro kiu deziris trankvile resti al si, ne deziris fari tion. Tial li serĉis por iel okupi la knabeton. Li disigis parton de la ĵurnala paĝo sur kiu estis mapo de la mondo. Poste li disigis ĝin al malpli grandaj pecoj kaj donis la paperpecojn al la knabo dirante: "iru kaj kunigu tiun ĉi puzlon". La knabeto iris kaj post mallonga tempe revenis dum li tenis la paĝon en mano. La patro surpriziĝis kiam li konstatis, ke la infano estas korekte rekuniginta la mondan mapon. Li demandis: "kiel vi rekunigis la mondan mapon"? La knabeto respondis: "sed paĉjo mi ne rekunigis pecojn de mapo. Mi rekonstruis la bildon de tiu sinjoro ĉe dorso de la paĝo"!

    Morala konkludo: oni devas unue fari homojn por fari la mondon!

    P.S: Tiun rakonton mi trovis en perslingva blogo kaj ne konas ĝian originon.